تبلیغات
مدرسه ایرانی ها در تاجیکستان - درباره تاجیکستان - بازارچه ای که پایتخت شد! (قسمت سوم)

درباره وبلاگ

آرشیو

آخرین پستها

پیوندها

نویسندگان

آمار وبلاگ



Admin Logo
themebox Logo


نویسنده :اشرف لک
تاریخ:پنجشنبه 25 خرداد 1391-08:05 ق.ظ

درباره تاجیکستان - بازارچه ای که پایتخت شد! (قسمت سوم)

چنارهای بلند، خیابانهای خلوت و هوای پاک و صد البته رود ورزاب در میان کوهها به دو شنبه حالت ییلاقی می دهد.این شهر که تا چند سال پیش خواب آلوده به نظر می رسید، اکنون در حال گسترش است و  کو شش می شود تا تاریخ گذشته تاجیکان را در آن باز سازی کنند.

در گستره شهر دوشنبه که اکنون پایتخت تاجیکستان است، بقایای ساختمان هایی کشف شده که به سده پنج پیش از میلاد بر می گردد، اما در تاریخ مکتوب،شهر دوشنبه تا همین ٨٠ سال پیش روستایی  بود که در سال ١٨٦٨ توسط دولت تزاری روسیه اداره آن به امیر بخارا محول شد.

قبل از آن امارت بخارا مناطق وسیعی را به امپراتوری روسیه باخته بود و تزار روس در واقع قصد داشت با سپردن اختیار دوشنبه و مناطق مشرف به آن به امارت بخارا ضایعه ای را که امیر متحمل شده بود، تا حدی جبران کند.دوشنبه نامش را مدیون بازار ی است که روزهای دوشنبه برپا می شد و مردم شهر تاریخی حصار، مرکز بخارای شرقی، و حوالی آن در دو شنبه بازار داد و ستد می کردند.

روستای دوشنبه قبل از استقرار دولت شوروی برای مدتی کوتاه پایگاه نبرد واپسین امیر بخارا علیه ارتش سرخ بود.

امیر سید عالم خان، آخرین امیر بخارا،که تاج و تخت بخارا را از دست داده بود، در ماه اوت سال ١٩٢٠ به روستای دوشنبه پناه برد و شش ماه بعد از آن دوشنبه را هم به ارتش روس باخت و به افغانستان فرار کرد.

در درگیری میان ارتش سرخ و نیروی مقاومت که روس ها آن را "باسمچی غارتگر"عنوان کردند، بیشتر ساختمان های روستای دوشنبه ویران شد و جمعیت آن از ٣١٤٠ تن در سال ١٩٢٠ به ٢٨٣ تن در سال ١٩٢٤ کاهش یافت.

یعنی زمانی که به روستای دوشنبه مقام شهر اعطا شد و پایتخت جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی تاجیکستان عنوان گرفت، شمار افراد مقیم در آن زیر ٣٠٠ تن بود.

تاجیکان که شهرهای بزرگ خود، سمرقند و بخارا و خجند را از دست داده بودند، مجبور بودند از یک روستا پایتخت بسازند.هرچند شهر خجند در سال ١٩٢٩همزمان با ارتقای مقام حقوقی تاجیکستان به عنوان جمهوری تمام عیار شوروی سوسیالیستی، به تاجیک ها پس داده شد، به دلیل میانه خوب ازبک ها با روس ها شهرهای بزرگ تاجیک نشین سمرقند و بخارا در ترکیب ازبکستان ماند و سمرقند برای مدتی پایتخت ازبکستان بود.

پل برن، سفیر پیشین بریتانیا در ازبکستان و تاجیکستان، در کتابش "میلاد تاجیکستان"که ماه میلادی گذشته پس از درگذشت نویسنده آن منتشر شد، می نویسد که در بدو تشکل جمهوری شوروی سوسیالیستی خود مختار تاجیکستان بر سر پایتخت آن بحث های فراوانی صورت گرفته بود:

ظاهرا این امید همچنان زنده بود که شهر های بزرگ تاجیک نشین ازبکستان تا زمان پیدایش مراکز تازه مناسبی در جمهوری شوروی خودمختار تاجیکستان در پرورش کادر های تاجیک سهم خواهند داشت.وقتی که رئیس نشست کمیسیون ارضی روز ۲۱اوت ۱۹۲۴ این پرسش را مطرح کرد که عمده ترین مرکز تاجیکان چه شهری باید باشد، یک نفر با صدای بلند گفت: "دوشنبه". ولی بعدا معلوم شد که پرجمعیت ترین محل جمهوری "قره تاغ"است که اکنون یک شهرک دوردست و کم اهمیتی بیش نیست.عبدالرحیم حاجی بایف از رهبران کمونیست تاجیک افزود که مرکز فرهنگی اصلی تاجیکان موقتا شهر سمرقند خواهد بود و مدارس را باید در همان شهر ساخت.چون امکان ایجاد بی درنگ مراکز فرهنگی در ترکیب جمهوری خودمختار تاجیکستان وجود نداشت، شهر های تاجیکی جمهوری ازبکستان باید این وظیفه را برای تاجیک ها انجام می دادند. او تایید کرد که بجز چند مسئله باقی مانده در "اوراتپه "یا "استروشن" که پس از تحدید حدود جمهوری ها حل خواهد شد، دیگر مشکلی وجود ندارد.

او در پایان گفت، در حالی که سمرقند و بخارا مراکز فرهنگی تاجیکان خواهند بود، نهاد های دولتی تاجیکستان در قره تاغ مستقر خواهند شد.از مدارک موجود نمی توان دریافت که این ایده کی ملغی شد.با توجه به اندازه کوچک قریه قره تاغ که امروز می بینیم، سخت است باور کنیم که آن پیشنهاد اصلا جدی بوده باشد، هرچند نفس طرح آن بیانگر این واقعیت است که آن زمان "دوشنبه" چه مرکز محقری بوده است.

دوشنبه در دوران شوروی فراتر از محدوده پیشین اش دامن گسترد و کاملا دگرگون شد.در واقع، دوشنبه، به تمام معنا، یک شهر شوروی بود و همه ساختمان های موجود در این شهر در عهد شوروی احداث شده بود.

خیابان های فراخ، ساختمان های بلند همسان که همانندشان را در مسکو هم می شد دید، نقشه شهرسازی حساب شده و منظم، همه و همه نقش انگشتان شهرسازان شوروی را داشت.

ساختمانهائی که در عکس زیر مشاهده می کنید از جمله ساختمانهای بلند همسانی است که به دام های روسی ساز معروف است(دام در زبان روسی به معنی خانه است).ما خودمان در حال حاضر در یکی از همین خانه ها زندگی می کنیم و اوایل که به اینجا آمده بودیم چندین بار درب ورودی ساختمانمان را به خاطر تشابه بسیار زیاد به سختی پیدا کردیم!

شهر های شوروی به اندازه ای شبیه هم بودند که در سال ١٩٧٥"الدارریازانف"، فیلمساز سرشناس روس در این باره یک فیلم هنری ساخت، با نام"تمسخر سرنوشت یا عافیت باشید!". "ژنیا" قهرمان فیلم، شب سال نو پس از بزمی مفصل از فرط می گساری مدهوش به اشتباه سوار هواپیما می شود و از مسکو به لنین گراد (سن پترزبورگ کنونی) پرواز می کند. به راننده تاکسی در فرودگاه نشانی خانه اش در مسکو را می دهد. راننده هم بدون پرس و جوی زیاد او را به مقصد می رساند.

یعنی در لنین گراد هم خیابانی مشابه با همان نام وجود داشته و ساختمانش هم با همتای مسکوی اش مو نمی زده و کلیدش هم بدون مشکل قفل در را باز می کند.ماجراهای خنده دار فیلم زمانی آغاز می شود که صاحبخانه واقعی از راه می رسد.اما یکی از نکاتی که در این فیلم برجسته شده بود، تشابه ساختمان ها و نقشه های شهرسازی در شهرهای مختلف اتحاد شوروی بود.

ولی حالا که شهرسازان هر یک از پانزده جمهوری شوروی پیشین برای شهرهای خود نقشه ترسیم می کنند، تشابه ساختمان ها به طور فزاینده ای کمتر به چشم می خورد

در دوشنبه هم ساختمان های تازه ای قد افراخته اند که بیشتر از نقشه های غربی الهام گرفته اند، تا شوروی. و نمای بسیاری از ساختمان های قدیمی مرکز شهرهم به شدت تغییر کرده است. جاده های مرکز بطور منظم اسفالت می شود و بوته و درخت های کنار جاده ها هم پیوسته اصلاح و مرتب می شود.

ساختمانهائی که در زیر مشاهده می کنید کاملا نوظهورند و تقریبا ظرف دو سالی که ما اینجا بودیم بنا شده اند البته نه به دست روسها بلکه توسط پیمانکاران پرتلاش چینی!این بناها که در دوشنبه به ساختمانهای پایتخت معروفند در اصلی ترین خیابان شهر یعنی رودکی و سر چهارراهی به اسم"دام پیچت" واقع شده اند.

ولی این دگرگونی ها صرفا در مرکز شهر اتفاق می افتد.به عبارتی دقیق تر،ظرف بیست سال استقلال تنها دو خیابان اصلی پایتخت تاجیکستان (رودکی و اسماعیل سامانی)که مسیر آمد و شد کارمندان نهاد های دولتی، سازمان های بین المللی و سفارتخانه هاست، شاهد تحولاتی از این دست بوده و فراتر از آن،تصویر، متفاوت است:کلبه های کاهگلی، جاده های برهنه و رفوشده، درخت و بوته های خشکیده و ساختمان های رنگ باخته و دود گرفته.

تصویری که در زیر می بینید نمونه ای از کلبه ها و جاده های روفو شده با کابل های برق و تلفن آویخته و آویزان از گوشه و کنار به طور بی قاعده است.البته این هنوز نمونه نسبتاخوبی از خانه هائی است که به خانه های هولی دار(=؟حولی دار،حیاط دار)در اینجا معروف است و طرفداران خاص خود را دارد.اتفاقا مدرسه ما در همین محدوده واقع شده است ولی با وجود این که تقریبا در مرکز شهر قرار دارد و نه در حاشیه،بافت و شکل شهر و کوچه و خانه ها از زمین تا آسمان با خیابان اصلی شهر که همان رودکی است فرق می کند!

تصویر زیر مربوط به خانه ها و ساختمانهای خیلی قدیمی شهر دوشنبه است که واقعا دود گرفته و فرسوده است و شاید به نظر متروکه بیاید ولی خدا می داند چندین نفر در هر یک اتاق آن سکونت دارند! این خانه در ناحیه فردوسی شهر دوشنبه و نسبتا در حاشیه شهر واقع است. 

شهرداری دوشنبه اخیرا نقشه شهرسازی جدیدی را اعلام کرده و می گوید که قصد دارد بجای کلبه ها و ساختمان های قدیمی آسمان خراش های مدرن بسازد. اما در حال حاضر ساختمان سازی  در مرکز شهر و حواشی مرکز جریان دارد.

عکس های زیر مربوط به این ساخت و سازهای جدید در مرکز (خیابان سعدی شیرازی جنب سیرک)و حاشیه(انتهای خیابان باربد) شهر دوشنبه است:

انتقال بازار و بازاری ها از مرکز به حاشیه جنوبی پایتخت بر تفاوت میان مرکز و جنوب بیش از پیش افزوده است.بدین گونه، شهر دوشنبه که از جوان ترین پایتخت های جهان است، در حال پیمودن مرحله ای دیگر از سیر تکاملی خویش است و تفاوت عمده آن با دوشنبه قبل از استقلال، همین متفاوت و متنوع بودن ساخت و بافت آن است.

بد نیست اسامی قدیمی این شهر را نیز بدانیم:

 

(برگرفته از "بی بی سی" فارسی با مقداری دخل و تصرف)

ادامه دارد...




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.